Logopedia

1. Jakie zachowanie dziecka wskazuje na to, że potrzebna mu jest pomoc specjalisty?

Pomoc logopedyczna potrzebna jest dla

dwulatków, które:

• mówią mało, niechętnie lub wcale nie mówią
• komunikują się w sposób niezrozumiały dla otoczenia
• nie są w stanie wykonać prostych poleceń

trzylatków, które:

• nie potrafią porozumiewać się zdaniami
• opuszczają i zamieniają wiele głosek
• nie lubią słuchania wierszy i piosenek
• wśród rówieśników są wycofane i milczące

czterolatków, które:

• nie „zamęczają” dorosłych pytaniami
• nie potrafią w kilku zdaniach opowiedzieć usłyszanej bajki
• nie wymawiają poprawnie większości głosek, w tym: s, z, c, dz

pięciolatków, które:

• są „na bakier” z gramatyką
• nie potrafią opisać przedmiotu ani przewidzieć następstwa zdarzeń
• nie wymawiają głosek sz, ż, cz, dż

sześciolatków, które

• nie potrafią wyróżnić pierwszej i ostatniej głoski w wyrazie
• nie zauważają błędów gramatycznych i logicznych w wypowiedziach innych osób
• nie wymawiają wcale lub wymawiają niewłaściwie głoski sz, ż, cz, dż, r

2. W jaki sposób rodzice mogą uczestniczyć w terapii logopedycznej dziecka?

Rolą rodziców jest:

• Zapewnienie możliwie najlepszych warunków dla prawidłowego rozwoju czynności fizjologicznych taki jak: ssanie, gryzienie, żucie, oddychanie i połykanie:

• kontrola (u pediatry) rozwoju i zanikania odruchów z obszaru jamy ustnej
• ssanie piersi do 1 roku życia
• nie używanie smoczka lub „odstawienie” go do 12 miesiąca życia
• dawanie dziecku w miarę wyrastania ząbków pokarmów nie zmielonych, ale twardych
• pozwalanie dziecku na spokojne spożywanie posiłków, tak aby mogło dokładnie i we własnym tempie pogryźć jedzenie
• kontrola sposobu połykania - przy prawidłowym połykaniu obserwujemy ruch żuchwy, przy wadliwym - ruch warg
• obserwacja jak dziecko oddycha - w czasie snu i w czasie czuwania, zwłaszcza, gdy często zdarzają się infekcje górnych dróg oddechowych, katary
• kontrola ostrości słuchu - szczególnie przy częstych stanach zapalnych uszu, kontrola migdałków u laryngologa

• Dostarczenie odpowiedniej ilości i jakości bodźców intelektualnych, słuchowych, wzrokowych i emocjonalnych, które zachęcają dziecko do własnych produkcji językowych: do opowiadania, dzielenia się wrażeniami, do zadawania pytań, recytowania wierszy, wyliczanek, słuchania bajek i zagadek.

• Stworzenie w domu odpowiedniej atmosfery, w której przestrzegane są zasady dialogu, w której nie lekceważy się problemów dziecka, ani nie wyśmiewa jego naturalnych, rozwojowych trudności. Nic nie zastąpi domu, w którym chętnie się rozmawia i dużo czyta.

• Jeśli dziecko uczęszcza na zajęcia logopedyczne, rodzice mogą, a nawet powinni powtarzać CODZIENNIE (krótko, lecz często) ćwiczenia zadane przez logopedę. Od systematyczności ćwiczeń domowych zależy sukces terapii logopedycznej.

3. Na czym polegają zabawy logopedyczne?

Ćwiczenia logopedyczne dotyczą różnych zakresów – w zależności od potrzeb dziecka wykonuje się: ćwiczenia oddechowe – uczenie właściwego toru oddechowego, wydłużanie wydechu

• ćwiczenia artykulacyjne – usprawnianie motoryki warg, języka, żuchwy
• ćwiczenia słuchu fonematycznego: różnicowanie i identyfikowanie głosek zamienianych i deformowanych
• ćwiczenia analizy i syntezy słuchowej na poziomie głoska – sylaba – wyraz - zdanie
• ćwiczenia emisyjne: praca nad fonacją i dykcją, wykorzystanie podparcia oddechowego
• ćwiczenia płynności i tempa mowy
• ćwiczenia rozumienia mowy, wzbogacania słownika biernego i czynnego, ćwiczenia poprawnego stosowania form gramatycznych, budowania zdań i wypowiedzi kilku zdaniowych, opowiadania, opisywania
• korekcja i utrwalanie głosek deformowanych lub zamienianych
• ćwiczenia kinestezji artykulacyjnej – wyczucia położenia narządów artykulacyjnych i umiejętności realizowania trudnych połączeń (zbitek spółgłoskowych)
• terapia opóźnionego rozwoju mowy

4. Czy jeśli moje 3-4 letnie dziecko "pieści się" wymawiając wyrazy powinniśmy szukać pomocy u logopedy czy żyć z przekonaniem, że z tego "wyrośnie"?

Zależy co rozumiemy po określeniem "pieści się" :) Zazwyczaj w ten sposób określane są zamiany głosek s, z, c, dz na głoski ś, ź, ć, dź lub zamiany głosek sz, ż, cz, dż na głoski s, z, c, dz lub ś, ź, ć, dź. Czasem w ten sposób nazywa się wymowę międzyzębową, przyzębową lub boczną. Trzylatek (a tym bardziej czterolatek) powinien wyraźnie wymawiać głoski s, z, c, dz oraz ś, ź, ć, dź i nie powinien (przynajmniej zbyt często) ich zamieniać. Nie musi natomiast wymawiać głosek sz, ż, cz, dż aż do 6 roku życia. Tak więc jeśli 3 - 4 latek wymawia głoski s, z, c, dz jako głoski ś, ź, ć, dź to powinniśmy udać się do logopedy. Natomiast jeśli głoski sz, ż, cz, dż są zamieniane na s, z, c, dz (realizowane prawidłowo) to możemy spokojnie poczekać do ukończenia 5 roku życia i ewentualnie wtedy skonsultować się ze specjalistą. Realizacje głosek niezgodne z normą wymawianiową (międzyzębowa, przyzębowa lub boczna) są zawsze wskazaniem do podjęcia terapii logopedycznej, niezależnie od wieku.

5. Czy jeśli dziecko ewidentnie zamienia 'r" na "l" to również powinnam zgłosić się do logopedy? (cukielek, rolwel).

Jeśli dziecko w wieku 4 - 5 lat ( i młodsze) zamienia głoskę r na l, to można poczekać do ukończenia 6 roku i obserwować, czy ta głoska nie pojawi się samoistnie w zasobie fonetycznym dziecka. Aby pomóc w tym procesie można w czasie zabawy wykorzystywać wiele wyrażeń dźwiękonaśladowczych zawierających „r”, zachęcając dziecko do ich powtarzania (tak jak umie). Natomiast jeśli głoska „r” zamieniana jest przez 4-5-6 - latka na głoskę j, to warto wcześniej rozpocząć zajęcia logopedyczne. Należy pamiętać też o tym, że w języku polskim za niewłaściwe uznaje się „r” języczkowe (francuskie) oraz inne deformacje.

Na pytania SK odpowiadał nasz ekspert - Pani Justyna Kośla Dyplomowany logopeda